Het HAVO-eindexamen bepaalt voor een groot deel of je je diploma haalt. Op deze pagina oefen je gratis voor de zes kernvakken: Nederlands, wiskunde A, Engels, biologie, economie en scheikunde. Elk proefexamen bestaat uit acht oefenvragen met directe nakijking en uitleg, zodat je precies ziet waar je nog punten laat liggen. Gemiddeld zakt jaarlijks zo'n 7 tot 10 procent van de HAVO-kandidaten, vaak op een of twee vakken. Wie systematisch oefent en de eigen fouten herhaalt, verhoogt het cijfer meetbaar. Begin vandaag, oefen zo vaak je wilt en kom goed voorbereid het examenlokaal binnen.
Het centraal examen op de HAVO vindt plaats aan het eind van het vijfde leerjaar. Je examencijfer telt voor de helft mee; de andere helft komt uit het schoolexamen dat je gedurende de bovenbouw maakt. Juist omdat het centraal examen zo zwaar weegt, loont het om er gericht voor te trainen. Veel leerlingen onderschatten hoeveel verschil regelmatig oefenen maakt. Het gaat niet alleen om kennis, maar ook om examenvaardigheid: hoe verdeel je je tijd, hoe lees je een vraag goed en hoe voorkom je slordigheidsfouten onder tijdsdruk?
Op deze pagina bieden we per vak een kort proefexamen aan. Je hoeft niets te downloaden en je hoeft je niet in te schrijven. Maak een test, kijk hem na en lees bij elke vraag de uitleg. Snap je een vraag niet meteen? Lees de uitleg rustig door en probeer de test daarna opnieuw. Door te herhalen tot je vlot het juiste antwoord kiest, beklijft de stof veel beter dan door alleen passief je samenvatting te lezen.
Bij Nederlands draait het centraal examen vooral om leesvaardigheid. Je krijgt langere teksten voorgeschoteld en moet daarover vragen beantwoorden: wat is de hoofdgedachte, wat is de functie van een alinea, welk tekstdoel heeft de schrijver en welke argumentatie gebruikt hij? Een groot deel van de punten verdien je door nauwkeurig te lezen en het verschil te kennen tussen een betoog, een beschouwing en een uiteenzetting. Let goed op signaalwoorden zoals 'echter', 'daarom' en 'bovendien', want die verraden de structuur van de redenering. Train ook in het herkennen van drogredenen en in het samenvatten in eigen woorden, want letterlijk overschrijven uit de tekst levert vaak geen of minder punten op. Veel kandidaten verliezen punten door open vragen te lang of juist te vaag te beantwoorden; geef precies wat er gevraagd wordt, niet meer en niet minder. Oefen daarom met het kort en bondig formuleren van je antwoord en controleer of je echt de gestelde vraag beantwoordt en niet een vraag die je zelf had verwacht.
Wiskunde A is het meer toegepaste wiskundevak, gericht op rekenen met procenten, verhoudingen, groeifactoren, kansrekening en statistiek. Het examen bevat veel contextopgaven: een realistisch verhaal waaruit je zelf de berekening moet halen. Beheers daarom het rekenen met groeifactoren (een toename van 8 procent betekent vermenigvuldigen met 1,08), het werken met de grafische rekenmachine en het aflezen van tabellen en grafieken. Een veelgemaakte fout is het verwarren van een procentuele stijging met een absolute toename. Oefen ook met afronden volgens de vraag en met het netjes opschrijven van tussenstappen, want daar zitten vaak deelpunten. Maak jezelf bovendien vertrouwd met de standaardvragen rond kansrekening, zoals het werken met een kansboom, het optellen en vermenigvuldigen van kansen en het lezen van een normale verdeling. Dat zijn jaarlijks terugkerende onderwerpen waarop je met gerichte oefening relatief eenvoudig punten binnenhaalt.
Het centraal examen Engels bestaat op de HAVO bijna volledig uit leesvaardigheid. Je leest authentieke Engelse teksten en beantwoordt meerkeuze- en open vragen over de inhoud, de toon en de bedoeling van de schrijver. Je hoeft de teksten niet woord voor woord te vertalen; het gaat om begrip op hoofdlijnen en het kunnen afleiden van betekenis uit de context. Let op valse vrienden (Engelse woorden die op een Nederlands woord lijken maar iets anders betekenen) en op verbindingswoorden zoals 'however', 'although' en 'meanwhile'. Wie veel Engelstalige teksten leest, bouwt vanzelf de woordenschat op die op het examen het verschil maakt. Een handige strategie is om eerst de vragen te lezen en daarna pas de tekst, zodat je gericht zoekt naar de informatie die je nodig hebt. Verdeel je tijd over de teksten en blijf niet te lang hangen bij één lastige vraag; ga door en kom er aan het eind op terug.
Biologie toetst je begrip van de mens, planten, dieren en ecosystemen. Veelvoorkomende onderwerpen zijn de bouw en werking van cellen, de organen en orgaanstelsels van de mens, erfelijkheid, fotosynthese en celademhaling, en de relaties binnen een ecosysteem. Het examen vraagt niet alleen feiten, maar vooral inzicht: je moet processen kunnen uitleggen en gegevens uit een figuur of tabel kunnen interpreteren. Leer daarom niet alleen de begrippen, maar oefen ook met het toepassen ervan op een nieuwe situatie. Maak schema's van processen zoals de stofwisseling, zodat je de samenhang ziet in plaats van losse weetjes.
Economie gaat over keuzes bij schaarste: hoe gaan mensen, bedrijven en de overheid om met beperkte middelen? Belangrijke begrippen zijn vraag en aanbod, de prijsvorming op markten, inflatie, het bruto binnenlands product, belastingen en de rol van de rente. Het examen bevat veel teksten en grafieken waaruit je conclusies moet trekken. Zorg dat je de kernbegrippen niet alleen kunt benoemen, maar ook kunt toepassen op een actuele situatie, want de opgaven sluiten vaak aan bij het nieuws. Oefen met het lezen van een vraag-en-aanbodgrafiek en met het uitleggen van oorzaak en gevolg in volledige zinnen.
Scheikunde behandelt de bouw van stoffen, chemische reacties en rekenen aan reacties. Je leert werken met de namen en symbolen van elementen, het opstellen en kloppend maken van reactievergelijkingen en het rekenen met mol en molverhoudingen. Ook de begrippen zuur, base en zout, de pH-schaal en het verschil tussen endotherme en exotherme reacties komen terug. Het examen verwacht dat je netjes en stap voor stap rekent en dat je de juiste eenheden gebruikt. Een veelgemaakte fout is het overslaan van het kloppend maken van de vergelijking, waardoor de hele berekening daarna niet meer klopt. Oefen daarom eerst de basis grondig.
Hieronder vind je voor elk van de zes kernvakken een gratis oefenexamen. Klik op het vak dat je wilt trainen, maak de acht vragen en kijk je antwoorden meteen na. We raden aan om met je zwakste vak te beginnen: daar valt immers de meeste winst te behalen. Heb je weinig tijd? Maak dan dagelijks één test van een ander vak, zodat je in een week alle vakken een keer hebt gezien. Vlak voor het examen herhaal je vooral de vragen die je eerder fout had.
Elk proefexamen bestaat uit acht meerkeuzevragen die qua niveau en vraagstelling aansluiten bij het HAVO-examen. Je kiest per vraag een antwoord en krijgt na afloop te zien welke je goed had. Bij elke vraag staat een korte uitleg waarom een antwoord juist is en waarom de andere opties dat niet zijn. Die uitleg is het belangrijkste deel: daar leer je van. Lees hem ook bij de vragen die je goed had, want soms heb je het juiste antwoord gegokt zonder de reden te kennen.
Het HAVO-examen bestaat uit twee delen: het schoolexamen en het centraal examen. Het schoolexamen maak je verspreid over de vierde en vijfde klas en bestaat uit toetsen, praktische opdrachten en soms een profielwerkstuk. Het centraal examen leg je af in een vaste landelijke periode, meestal in mei, volgens het examenrooster dat het College voor Toetsen en Examens (CvTE) jaarlijks vaststelt. Beide delen tellen voor de helft mee in je eindcijfer per vak. Een vijf op je centraal examen kun je dus nog compenseren met een hoger schoolexamencijfer, en omgekeerd.
Om te slagen gelden er zogenoemde uitslagregels. Globaal mag je een beperkt aantal onvoldoendes hebben, mits die binnen bepaalde grenzen blijven en je gemiddelde over alle centrale examens minstens een zes is. Voor de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde geldt bovendien een aparte regel: je mag daar samen niet meer dan één vijf in hebben. Daarom is het verstandig om juist die kernvakken serieus te oefenen. Een onvoldoende op een kernvak weegt namelijk extra zwaar en kan het verschil maken tussen slagen en zakken.
Naast de cijfers telt ook je examenvaardigheid. Een examen van twee tot drie uur vraagt concentratie en een goede tijdsindeling. Wie van tevoren proefexamens onder tijdsdruk heeft gemaakt, weet beter hoe lang hij over een vraag mag doen en raakt minder snel in paniek bij een lastige opgave. Sla in dat geval de vraag tijdelijk over en kom er later op terug; zo verzamel je eerst alle makkelijke punten.
Niet elk onderwerp weegt even zwaar op het examen, en niet elk vak is voor iedereen even lastig. Het loont om te weten waar de meeste punten te halen zijn en welke onderdelen traditioneel moeilijk zijn. Hieronder zie je een overzicht waarmee je je studietijd verstandig kunt verdelen. Stop je energie vooral in onderwerpen die zwaar wegen én die je nog lastig vindt; daar boek je de grootste winst.
Veel leerlingen vragen zich af of zelfstandig online oefenen genoeg is, of dat een betaalde examentraining nodig is. Voor de meesten is gericht online oefenen prima, mits je het serieus en regelmatig doet. Het grote voordeel is dat het gratis is en dat je in je eigen tempo werkt. Een nadeel is dat er geen docent naast je zit. Hieronder zetten we de voor- en nadelen op een rij, zodat je een bewuste keuze maakt.
Veel punten gaan niet verloren door gebrek aan kennis, maar door slordigheid en tijdsdruk. Lees de vraag altijd twee keer en onderstreep wat er precies gevraagd wordt. Bij wiskunde A en scheikunde kosten reken- en eenheidsfouten onnodig veel punten; schrijf je tussenstappen netjes op. Bij Nederlands en Engels is de valkuil dat je antwoorden te lang maakt of letterlijk overschrijft uit de tekst. Houd ten slotte altijd tijd over om je antwoorden te controleren; juist in de laatste minuten haal je vaak nog een paar foutjes eruit.
Plan in de week voor het examen elke dag één korte oefensessie per vak in plaats van één lange marathon. Korte, regelmatige herhaling beklijft beter en houdt je gemotiveerd. Zorg daarnaast voor voldoende slaap en een goed ontbijt op de examendag: een uitgerust hoofd presteert aantoonbaar beter dan een vermoeid hoofd dat tot diep in de nacht heeft gestampt.